Algemene informatie

Deze pagina is bedoelt als naslagwerk voor medische professionals. Ga altijd in overleg met uw behandelend arts over uw eigen situatie.

De behandeling van benigne levertumoren is volgens de Europese Richtlijn van de European Association for the Study of the Liver (EASL).1 Hier is een Nederlandse vertaling van gemaakt, welke getoetst is op toepasbaarheid volgens het dogma van het zogenaamde AGREE consortium.2,3

Op de subpagina’s vindt de aanbevelingen vinden vanuit de Nederlandse richtlijn. In de EASL-richtlijn vindt u achtergrondinformatie over het leverhaemangioom, -adenoom en focale nodulaire hyperplasie. Overige wetenschappelijke artikelen met relevante achtergrondinformatie vindt u op de subpagina’s.

Laatste update: 22-06-2018


Referenties

  1. EASL Guideline Management of Benign Liver Tumors. J Hepatol. 2016 Aug;65(2):386-98. Beschikbaar op: https://bit.ly/2Mhcpfv
  2. EASL Richtlijn Benigne Levertumoren – Toepasbaarheid in de Nederlandse Situatie. NVMDL. 2016. Beschikbaar op: https://bit.ly/2yyN0fh
  3. AGREE Next Steps Consortium. Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation (AGREE) II Instrument. 2009. Beschikbaar op: www.agreetrust.org

Hepatocellulair Adenoom (HCA)

Aanbevelingen EASL richtlijn:

  1. Contrast MRI is superieur aan alle andere beeldvormende modaliteiten betreffende de diagnostiek van HCA.
  2. Identificatie van steatotische en inflammatoir typen HCA is haalbaar met MRI (>90% sensitiviteit). Voor de identificatie van HCA met een β-catenine mutatie en het onderscheid tussen niet-geclassificeerde HCA en hepatocellulair carcinoom is MRI (of elke andere modaliteit) onbetrouwbaar.
  3. Besluiten omtrent de behandeling van HCA zijn gebaseerd op geslacht, grootte van het HCA en het optreden van regressie danwelprogressie.
  4. Bij de diagnose HCA wordt geadviseerd in eerste instantie leefstijl adviezen te geven zoals het staken van de orale anticonceptiepil en gewichtsreductie.
  5. Resectie van HCA wordt aanbevolen bij mannen met HCA en bij een bewezen β-catenine mutatie, ongeacht de grootte.
  6. Bij vrouwen wordt geadviseerd eerst zes maanden het effect van het staken van de pil en gewichtsreductie af te wachten. Daarna is resectie geïndiceerd bij HCA groter dan 5 centimeter danwel HCA die groei vertonen.
  7. HCA kleiner dan 5 centimeter bij vrouwen worden jaarlijks in follow-up gehouden.
  8. Patiënten met een bloedend HCA en hemodynamische instabiliteit moeten een embolisatie ondergaan en worden derhalve aangeraden overgeplaatst te worden naar een centrum waar dit tot de mogelijkheden behoort. Vitaal rest-HCA bij follow-up is een indicatie voor een resectie.
  9. Het beleid bij patiënten met multipele HCA moet gebaseerd zijn op de grootte van de het grootste HCA. Resectie van het grootste HCA danwel hemihepatectomie bij unilobulaire HCA zijn hierbij een optie, levertransplantatie wordt niet aanbevolen.
  10. In het geval van zwangerschap wordt aanbevolen het HCA elke 6-12 weken te vervolgen. Wanneer het HCA groeit gedurende de zwangerschap kan een resectie (voor 24 weken amenorrhoe duur) of embolizatie (na 24 weken amenorrhoe duur) overwogen worden.

Toepasbaarheid in Nederland:

De aanbevelingen 1 t/m 9 kunnen 1 op 1 overgenomen worden in de Nederlandse situatie. Aanvulling op aanbeveling 10: bij kleine HCA (kleiner dan vijf centimeter) en een actieve zwangerschapswens hoeft de zwangerschap niet ontraden te worden en kan het HCA vervolgd worden zoals aangegeven in aanbeveling 10 van de originele richtlijn. Bij HCA groter dan 5 centimeter is zwangerschap nog wel gecontra-indiceerd en dient behandeling van het HCA in de vorm van resectie vooraf aan de zwangerschap overwogen te worden. Indicaties om patiënten met een HCA te verwijzen naar een expertise centrum zijn mannelijk geslacht, atypische imaging karakteristieken, onzekerheid over de diagnose danwel het subtype, groei en twijfel over het te voeren beleid. Bij postmenopauzale vrouwen met een HCA kleiner dan 5 centimeter die in adequate follow-up zijn gehouden (minimaal 1 jaar) is verdere controle niet noodzakelijk.

Laatste update: 22-06-2018


Literatuur ter aanbeveling:

EASL Guideline Management of Benign Liver Tumors. J Hepatol. 2016 Aug;65(2):386-98. Beschikbaar op: https://bit.ly/2Mhcpfv

Nault et al. Molecular Classification of Hepatocellular Adenoma Associates With Risk Factors, Bleeding, and Malignant Transformation. Gastroenterology. 2017 Mar;152(4):880-894.e6. DOI:10.1053/j.gastro.2016.11.042

Klompenhouwer et al. Diagnostiek en behandeling van leveradenomen. Ned Tijdschr Geneeskd. 2016;160:D556

Belghiti et al. Diagnosis and management of solid benign liver lesions. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. 2014(11):737–749. DOI: http://dx.doi.org/10.1038/nrgastro.2014.151

Focale Nodulaire Hyperplasie

Aanbevelingen EASL-richtlijn

  1. Aan de hand van contrast echo, contrast CT of contrast MRI kan de diagnose FNH met bijna 100% specificiteit gesteld worden (typische karakteristieken worden beschreven in de originele richtlijn).
  2. Over het algemeen geeft MRI de beste kwaliteit diagnostiek. De kwaliteit van contrast echo is het grootste bij FNH’s kleiner dan 3 centimeter.
  3. Zwangerschap en het gebruik van hormoonpreparaten zijn niet gecontraïndiceerd.
  4. Voor typische FNH’s is follow-up niet geïndiceerd, tenzij er sprake is van een onderliggende vasculaire leverziekte.
  5. Behandeling van FNH wordt niet aangeraden.
  6. In het geval van atypische imaging karakteristieken of wanneer de patiënt symptomen ervaart wordt aanbevolen patiënten door te verwijzen naar een expertise centrum.

Laatste update: 22-06-2018


Literatuur ter aanbeveling:

EASL Guideline Management of Benign Liver Tumors. J Hepatol. 2016 Aug;65(2):386-98. Beschikbaar op: https://bit.ly/2Mhcpfv

Chopra et al. UptoDate Focal Nodular Hyperplasia. Last update 14 mar 2018. https://www.uptodate.com/contents/focal-nodular-hyperplasia

Belghiti et al. Diagnosis and management of solid benign liver lesions. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. 2014(11):737–749. DOI: http://dx.doi.org/10.1038/nrgastro.2014.151

Haemangioom

Aanbevelingen EASL-richtlijn

1. Bij patiënten met een normale en gezonde lever is een lesie van minder dan drie centimeter met typische kenmerken van een hemangioom op echo af
doende om de diagnose te stellen.
2. Bij patiënten met oncologische ziekte danwel onderliggend leverlijden wordt aanbevolen imaging
met contrast te laten verrichten om de diagnose te stellen (contrast echo, contrast CT, contrast MRI). De exacte radiologische kenmerken worden beschreven in de originele richtlijn.
3. Gezien het volledig benigne beloop is follow-up van typische hemangiomen niet noodzakelijk en kunnen ze conservatief behandeld worden.
4. Zwangerschap en het gebruik van hormoonpreparaten zijn niet gecontraindiceerd.
5. In het geval van Kasabach-Merrit syndroom, groeiende tumoren of symptomen als gevolg van compressie wordt aanbevolen patiënten door te verwijzen naar een expertise centrum.
Laatste update: 22-06-2018

 Literatuur ter aanbeveling:

EASL Guideline Management of Benign Liver Tumors. J Hepatol. 2016 Aug;65(2):386-98. Beschikbaar op: https://bit.ly/2Mhcpfv

UptoDate Curry et al. Hepatic Hemangioma. Last update: aug 2017. https://www.uptodate.com/contents/hepatic-hemangioma

Belghiti et al. Diagnosis and management of solid benign liver lesions. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. 2014(11):737–749. DOI: http://dx.doi.org/10.1038/nrgastro.2014.151

Er is momenteel geen Nederlandse richtlijn voor de behandeling van (poly)cysteuze leverziekten. Achtergrondinformatie kunt u vinden via de onderstaande literatuur.

Laatste update: 22-06-2018


Literatuur ter aanbeveling:

Drenth et al. Medical and surgical treatment options for polycystic liver disease. Hepatology 2010 52(6):2223-2230. DOI: https://doi.org/10.1002/hep.24036

UptoDate Regev & Reddy et al. Diagnosis and management of cystic lesions of the liver. Last update: nov 2017. https://www.uptodate.com/contents/diagnosis-and-management-of-cystic-lesions-of-the-liver

Overige benigne levertumoren

Overige zeldzame benigne levertumoren zijn onder andere:

  • Hepatisch Angiomyolipoom
  • Hepatisch mesenchimaal hamartoom
  • Nodaal Regeneratieve Hyperplasie

Hier is geen Nederlandse richtlijn voor aangezien deze laesies zeer zeldzaam zijn. Meer informatie kunt u vinden in de onderstaande literatuur.

Laatste update: 22-06-2018


Literatuur ter Aanbeveling:

Reshamwala et al. Nodular regenerative hyperplasia: Not all nodules are created equal Hepatology 44(1):7-14 (2006). DOI: https://doi.org/10.1002/hep.21258

Klompenhouwer et al. Management of hepatic angiomyolipoma: A systematic review. Liver int 37(9):1272-1280 (2016). DOI: https://doi.org/10.1111/liv.13381

Liao et al. A 4 and a half years old boy with mesenchymal hamartomas in the left lateral lobe of the liver: A case report and literature review. Medicine 2017. epub. DOI: https://doi.org/10.1097/MD.0000000000007281